Xuất huyết dịch kính là bệnh về mắt không hiếm khi thăm khám mắt hàng ngày với tần xuất gặp 7/100.000 dân, thuộc nhóm nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực cấp và bán cấp.

Xuất huyết dịch kính là gì?

xuất huyết dịch kính là gì

Dịch kính là một bộ phận nằm bên trong mắt, nằm sau thủy tinh thể, có thành phần chủ yếu là nước (chiếm khoảng 99%), 1% còn lại là các thành phần collagen và acid hyaluronic cùng với nước tạo thành một thể thống nhất, gọi là dung dịch keo. Dung dịch keo nằm trong khoang mắt có thể tích khoảng 4ml, chiếm 80% thể tích của mắt, được nuôi dưỡng bởi các mạch máu của võng mạc.

Xuất huyết dịch kính là tình trạng máu chảy vào khoang chứa dịch kính của mắt và hòa chung với dịch kính. Người bệnh bị xuất huyết dịch kính nếu không được điều trị đúng phương pháp sẽ phát triển các dấu hiệu ruồi bay trước mắt và suy giảm thị lực nhanh chóng.

Cơ chế gây xuất huyết dịch kính

Cơ chế gây ra xuất huyết dịch kính: tất nhiên là chảy máu phải có nguồn gốc từ mạch máu nhưng người ta chia ra 3 nhóm nguyên nhân chính:

  • Chảy máu do mạch máu bất thường
  • Chảy máu do sang chấn trên cơ địa mạch máu bình thường
  • Chảy máu  từ tổn thương vùng lân cận

Bất thường mạch máu có thể kể đến là: quá trình tân mạch hóa sản sinh ra những mạch máu yếu kém như trong bệnh võng mạc tiểu đường, thiếu máu võng mạc, bệnh hồng cầu hình liềm, bệnh võng mạc trẻ đẻ non (ROP).

Thiếu máu mạn tính làm tăng yếu tố tăng sinh nội mô mạch máu (VEGF) và các yếu tố tăng sinh tân mạch khác, dạng nội mô mới có liên kết lỏng lẻo hay bục vỡ gây xuất huyết. Các yếu tố sinh xơ, dịch kính bệnh lý cũng gây co kéo vào các mạch máu vốn đã non yếu, gây xuất huyết dịch kính.

xuất huyết dịch kính

Đứt vỡ các mạch máu vốn bình thường: mạch máu bị vỡ bởi các co kéo vật lý đủ mạnh để phá vỡ cấu trúc bình thường của nó. Bong dịch kính sau, các co kéo của dịch kính lên thành mạch máu, nhất là trên những vùng có gắn kết chặt có thể gây chảy máu.

Ngoài mạch máu vỡ thì dịch kính cũng có thể bong theo hoặc không. Xuất huyết dịch kính đi kèm với bong dịch kính sau là tiền triệu của rách võng mạc (chiếm 50-70% tổng số bong dịch kính sau). Chấn thương đụng dập nhãn cầu cũng là nguyên nhân gây xuất huyết dịch kính ở nhóm người trẻ hơn 40 tuổi.

Một vài hội chứng hiếm gặp khác như hội chứng Terson do máu ở khoang dưới nhện lan vào khoang dịch kính, hội chứng Valsava do tăng áp lực đột ngột lên thành mạch võng mạc cũng có thể là nguyên nhân của xuất huyết dịch kính.

Chảy máu từ các khoang lân cận dịch kính: bệnh lý của các mô lân cận có thể gây xuất huyết dịch kính. Máu có thể đến từ các vi phình mạch, các khối u, tân mạch của hắc mạc… Máu phá vỡ màng giới hạn trong và tràn vào khoang dịch kính.

Dấu hiệu bệnh xuất huyết dịch kính

Các dấu hiệu của bệnh xuất huyết dịch kính rất đa dạng và dễ dàng nhận biết. Người bệnh có thể nhìn thấy các vật thể trôi nổi bất thường trong tầm nhìn, hay còn gọi là “ruồi bay trước mắt” nhưng không đau hoặc bị mất thị lực.

Người bệnh xuất huyết dịch kính ở giai đoạn nhẹ thường có các triệu chứng ruồi bay, có mạng nhện hoặc sương mù, vệt màu đỏ… trong tầm nhìn. Người bệnh xuất huyết nặng hơn sẽ bị suy giảm thị lực, đặc biệt là vào buổi sáng. Sau một đêm, máu trong mắt người bệnh lắng đọng và che phủ võng mạc, điểm vàng khiến thị lực bị suy giảm nghiêm trọng.

Biến chứng của xuất huyết dịch kính

biến chứng xuất huyết dịch kính

Bệnh lý xuất huyết dịch kính do tăng sinh mạch máu bất thường kéo dài trên một năm thường dẫn đến các biến chứng, bao gồm:

Bệnh nhiễm độc sắt: là một biến chứng nghiêm trọng xuất hiện do người bệnh bị nhiễm độc sắt, khiến tế bào máu hemoglobin bị phá vỡ. Sắt lắng đọng ở các lớp và các thành phần khác nhau của mắt, như giác mạc, mống mắt, thủy tinh thể, võng mạc. Nhiễm sắt có thể gây biến đổi màu mống mắt và rối loạn chức năng võng mạc.

Tăng sinh dịch kính võng mạc: xuất hiện sau xuất huyết dịch kính. Các nhà khoa học cho rằng các đại thực bào và các yếu tố tăng sinh dịch kính võng mạc gây ra sẹo võng mạc, bong võng mạc nguy hiểm.

Tăng nhãn áp góc mở thứ phát: gây ra do tế bào máu trong khoang mắt chặn lại kênh thoát thủy dịch của mắt. Thủy dịch không thoát ra được, áp lực trong mắt tăng cao gây bệnh tăng nhãn áp góc mở.

Điều trị bệnh xuất huyết dịch kính

điều trị xuất huyết dịch kính

Phẫu thuật cắt dịch kính nên được tiến hành ngay nếu đi kèm bong võng mạc. Điều trị ngoại trú nếu không có bong võng mạc. Trước đó phải thăm dò siêu âm nếu không quan sát được võng mạc. Tư thế nằm cao đầu khi ngủ cũng có thể giúp máu lắng ở dưới, giúp bác sĩ quan sát được võng mạc phía trên.

Vùng võng mạc bị rách hoặc bong sẽ được điều trị bằng lạnh đông, laser hoặc ấn độn. Điều trị sẽ thích đáng hơn nếu quan sát được rõ võng mạc. Các bệnh lý là nguyên nhân gây xuất huyết dịch kính sẽ được điều trị bằng laser khu trú hoặc toàn bộ, laser Krypton hữu hiệu hơn laser Argon do khả năng xuyên hemoglobin của nó,  tiêm các chất chống sinh tân mạch cũng có thể được lựa chọn.

Cắt dịch kính được chỉ định khi máu dịch kính không thể tiêu biến tự nhiên, có tân mạch mống mắt hay xuất hiện glôcôm tế bào ma. Thời điểm chỉ định cắt dịch kính phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân gây xuất huyết dịch kính.

Bệnh nhân cần được khám lại 2-3 tuần/lần tại các bệnh viện mắt chuyên khoa để theo dõi diễn tiến của quá trình tiêu máu trong dịch kính, nguy cơ tái phát, kết quả điều trị rách và bong võng mạc nếu có. Phẫu thuật cắt dịch kính có thể phải chỉ định tiếp nếu có xuất huyết dịch kính tái phát.

Tài liệu tham khảo

  1. https://www.eyeinstitute.co.nz/About-eyes/A-to-Z-of-eyes/Conditions/Vitreous-Haemorrhage
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3980167/
  3. https://www.aao.org/eyenet/article/vitreous-hemorrhage-diagnosis-treatment-2
  4. https://emedicine.medscape.com/article/1230216-overview

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here