Thoái hóa điểm vàng (thoái hóa hoàng điểm) là một bệnh về mắt nguy hiểm, có thể gây suy giảm thị lực. Thoái hóa điểm vàng có thể gây mất thị lực vùng trung tâm, khiến chúng ta không nhìn rõ vật. Người mắc bệnh thoái hóa điểm gặp khó khăn khi làm những việc đòi hỏi tầm nhìn trung tâm như lái xe, đọc sáng. Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (Age-related macular degeneration – AMD) và bệnh Stargardt là hai dạng của bệnh thoái hóa điểm vàng.

Điểm vàng là gì?

Ngay khi đọc những dòng chữ này, bạn đang sử dụng điểm vàng. Điểm vàng là tên gọi một vùng ở ngay giữa võng mạc. Vùng này giúp mắt nhìn rõ vật và phân biệt màu sắc. Phần còn lại của võng mạc gọi là võng mạc ngoại vi. Võng mạc ngoại vi có nhiệm vụ giúp nhìn thấy hình thể tổng quát hay thị lực ‘bao quát’, còn gọi là thị lực hai bên hoặc thị lực ngoại vi.

điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng là gì?

Thoái hóa điểm vàng là bệnh gây ảnh hưởng đến phần điểm vàng của mắt. Bệnh khiến chùng ta mất tầm nhìn trung tâm nhưng vẫn giữ nguyên tầm nhìn ngoại vi. Thông thường bệnh này chỉ xảy ra ở những người từ 50 tuổi trở lên, đây được gọi là AMD (thoài hóa điểm vàng do tuổi tác). Tuy nhiên gần đây do lối sống cũng như môi trường, bệnh thoái hóa điểm vàng đang ngày một phổ biến ở giới trẻ. Thoái hóa điểm vàng sẽ tiến triển chậm, hoàn toàn không có dấu hiệu hoặc đau đớn. Đến khi phát hiện mất tầm nhìn trung tâm thì bệnh đã ở giai đoạn cuối.

Thoái hóa điểm vàng xảy ra như thế nào?

Thoái hóa điểm vàng tác động trực tiếp đến các tế bào võng mạc RPE.  RPE giống như rào cản ngăn chia võng mạc và lớp mạch máu gọi là màng mạch (nơi cung cấp máu cho võng mạc). RPE có nhiệm vụ nuôi dưỡng và làm sạch các chất thải của võng mạc. Khi bệnh nặng dần các tế bào RPE bị chết, hoặc vì chúng không thể ngăn chặn các mạch máu từ màng mạch phát triển dưới võng mạc.

Thoái hóa điểm vàng giai đoạn đầu

Khi bệnh thoái hóa điểm vàng nặng dần, các chất võng mạc thải ra tích tụ ở bên dưới RPE thành những đốm màu vàng gọi là ‘drusen’ (chất lắng cặn màu vàng). Các chất cặn màu vàng này chỉ có thể được phát hiện bởi các bác sỹ chuyên khoa mắt. Một lượng ít drusen sẽ không có khả năng ảnh hưởng đến thị giác, không phải ai có chất lắng cặn màu vàng cũng chắc chắn sẽ bị mất thị lực. Khi Drusen xuất hiện, bạn sẽ chỉ tăng thêm khả năng mắc thoái hóa điểm vàng giai đoạn cuối. 

thoái hóa điểm vàng giai đoạn đầu
Màng Bruch trở nên dày hơn và những chất lắng cặn màu vàng gọi là ‘drusen’ xuất hiện

Thoái hóa điểm vàng giai đoạn cuối

Khi vào giai đoạn cuối, bạn đã đánh mất thị lực vùng trung tâm. Điều này xảy ra vì các tế bào RPE bị chết, hoặc vì chúng không thể ngăn chặn các mạch máu từ màng mạch phát triển dưới võng mạc.

Thoái hóa điểm vàng dạng khô

Khi các tế bào RPE chết, các tế bào võng mạc ở trên chúng cũng bị chết, dẫn đến tình trạng những mảng võng mạc ‘bị mất’. Thoái hóa điểm vàng khô diễn ra chậm, bệnh có 33% khả năng phát triển thành thoái hóa điểm vàng giai đoạn cuối. Theo thời gian thoái hóa điểm vàng dạng khô sẽ chuyển sang dạng ướt và bước vào giai đoạn cuối. Tất cả các bệnh nhân mắc thoái hóa điểm vàng thể ướt đều là biến chuyển từ thể khô. Bệnh có thể ảnh hưởng đến cả hai mắt, hoặc chỉ xảy ra ở một mắt.

Thoái hóa điểm vàng dạng ướt
Thoái hóa điểm vàng
Thoái hóa điểm vàng dạng ướt

Bệnh thoái hóa điểm vàng dạng ướt xảy ra khi các tế bào RPE không thể ngăn chặn các mạch máu từ màng mạch phát triển dưới võng mạc. Sự phát triển này gọi là tân mạch hắc mạc (choroidal neovascularisation – CNV). Các mạch máu này rất mỏng và dễ bị rò rỉ chất dịch. Những mạch máu một khi vỡ sẽ rò rỉ chất dịch và máu bên dưới võng mạc, đẩy lên khỏi vị trí bình thường ở đáy mắt, dẫn đến bị sẹo và mất thị lực. Thoái hóa điểm vàng dạng ướt  khiến thị lực trung tâm bị mất rất nhanh và nhanh đẩy bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối.

Nguyên nhân gây bệnh thoái hóa điểm vàng?

Phần lớn nguyên nhân gây bệnh là do hai yếu tố môi trường và di truyền. Thoái hóa điểm vàng do di truyền nếu trong gia đình có người từng bị bệnh thì 50% khả năng sẽ di truyền cho những người cùng dòng máu. Vì thế nếu trong gia đình có người từng bị thoái hóa điểm vàng, hãy đi khám mắt thường xuyên để kiểm tra và phát hiện sớm bệnh.

Các yếu tố như thói quen sinh hoạt, thói quen ăn uống, hút thuốc lá…là một trong những nguyên nhân chủ quan hàng đầu gây thoái hóa điểm vàng. Trong các nguyên nhân chủ quan, hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thoái hóa điểm vàng. Hút thuốc tăng 70% mắc bệnh, những người dễ bị bệnh thoái hóa điểm vàng vì yếu tố di truyền nếu hút thuốc sẽ tăng đáng kể nguy cơ mắc thoái hóa điểm vàng dạng ướt.

Những ai có nguy cơ cao bị thoái hóa điểm vàng?

Người già có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Tuy nhiên gần đây, do lối sống thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng xanh (tivi, vi tính, thiết bị điện tử…) dẫn đến bệnh ngày càng gia tăng ở giới trẻ. Ánh sáng xanh phát ra từ màn hình điện tử có thể xuyên qua giác mạc và thủy tinh thể ảnh hướng đến võng mạc. Tiếp xúc lâu ngày sẽ gây tổn thương các tế bào thần kinh ở võng mạc, gây gia tăng khả năng mắc bệnh. Vì vậy những người thường xuyên phải tiếp xúc với ánh sáng xanh là những đối tượng nguy cơ cần cảnh giác nhất với căn bệnh này.

Ngoài ra còn một số yếu tố nguy cơ khác: Giới tính: phụ nữ thường có nguy cơ mắc bệnh gấp 2 lần hơn nam giới; Hút thuốc; Người có tiền sử gia đình; Dinh dưỡng kém thăng bằng: Ăn quá nhiều mỡ, thịt, thiếu rau xanh. Dưới đây là một cách đơn giản của các bác sĩ tại Macular Disease Foundation Australia sử dụng biểu đồ lưới Amsler kiểm tra các triệu chứng bệnh thoái hóa điểm vàng. Bạn hoàn toàn có thể làm tại nhà mà không cần đi đến bác sĩ.

cách nhận biết thoái hóa điểm vàng
Cách nhận biết bị thoái hóa điểm vàng

Triệu chứng thoái hóa điểm vàng

Trong giai đoạn đầu bệnh không có triệu chứng, bệnh chỉ được phát triện trong giai đoạn này nếu như đi khám phát hiện (chất lắng cặn màu vàng – drusen). Khi bệnh tiến triển nặng dần, bạn có thể gặp một số triệu chứng sau:

  • Mất tầm nhìn trung tâm, trở ngại khi làm những việc như lái xe, đọc sách
  • Nhìn song sắt, hay các đường thẳng bị méo mó, uốn cong
  • Khó phận biệt khuôn mặt
  • Khoảng tối hoặc trống xuất hiện ở tầm nhìn trung tâm
  • Dễ bị lóa trước ánh sáng
  • Thị lực ban đêm yếu, khó phân biệt màu sắc.

Khi thị lực có những dấu hiệu thay đổi, hãy trực tiếp đi khám mắt ngay. Thoái hóa điểm vàng khô nếu được phát hiện sớm sẽ làm chậm hoặc ngưng khả năng phát triển của bệnh. Thoái hóa điểm vàng ướt nếu được phát hiện và điều trị sớm sẽ tránh mắt bị mất thị lực.

triệu chứng thoái hóa điểm vàng
Mất thị lực trung tâm, tầm nhìn méo mó là những triệu chứng bệnh thoái hóa điểm vàng

Điều trị và phòng ngừa bệnh thoái hóa điểm vàng

Hiện tại không có phương pháp điều trị khỏi bệnh thoái hóa điểm vàng.Tất cả các phương pháp điều trị hiện tại chỉ làm chậm khả năng tiến triển của bệnh. Các biện pháp thường được áp dụng điều trị bệnh hiện nay gồm: Phẫu thuật laser quang đông (sử dụng tia laser nóng); Quang trị liệu bằng verteporfin (sử dụng tia laser không toả nhiệt cùng với một loại thuốc tiêm tĩnh mạch); Thuốc đặc hiệu đưa vào mắt bằng cách tiêm để ngăn chặn sự phát triển của các mạch máu bất thường.

Vì bệnh không thể điều trị, nên các biện pháp phòng ngừa là vô cùng quan trọng. Các phương pháp phòng ngừa bệnh thoái hóa điểm vàng:

  • Không hút thuốc
  • Thường xuyên tập thể dục, nâng cao sức khỏe thể chất
  • Ăn uống theo chế độ ăn cân bằng, tốt cho sức khỏe , Vitamin (B12), ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt, rau củ quả các màu sắc đậm (xem thực phẩm tốt cho mắt)
  • Ăn nhiều các loại cá có chứa omega-3 như cá hồi.
  • Chọn các loại carbohydrate (bột đường) với chỉ số đường huyết thấp (GI) thay vì GI cao
  • Bổ sung thực phẩm chức năng phù hợp cho mắt sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ
  • Đeo kính râm bất cứ lúc nào khi ra đường để bảo vệ mắt khỏi ánh sáng mặt trời.

Ngoài ra khi có bất kỳ dấu hiệu nào nhìn tầm nhìn hạn chế, méo mó, thị lực mờ nên lập tức đến các bệnh viện mắt gần nhất để khám và kiểm tra. Bệnh thoái hóa điểm vàng khi được phát hiện sớm sẽ tăng khả năng hạn chế bệnh tiến triển nặng, giảm khả năng mất thị lực.

4 COMMENTS

  1. […] Thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác hay AMD là một bệnh về mắt khác ảnh hưởng đến nhóm tuổi trên 60. Bệnh do sự phân hủy của điểm vàng – phần giữa của võng mạc. Không giống như đục thủy tinh thể, AMD có thể trở nên trầm trọng hơn bởi lối sống như hút thuốc lá, chế độ ăn uống kém chất dinh dưỡng, béo phì.  […]

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here